-------------------------

gedichtje

jésinaewa éhtékéeiré
jekanawaiméré seré
jarétono jarétono mééré
jénétono mééré
jepanakirii jesaututao tíríké

níkatankene jénétono
jesautupopa tírí
jipoinje tírí
níkatankene jénétane
jénétono mééré


 

TUSSEN TWEE WERELDEN



Niet gehinderd door welke landsgrens dan ook trokken al eeuwenlang vóór Columbus inheemse stammen van de ene streek naar de andere in het Groot-Guyanese gebied en nog verder, over de wateren, naar de Caribische eilanden.
Hun knechting door Spanjaarden en Portugezen liep uit op een van de grootste genociden uit de geschiedenis van de mensheid.
De sterk uitgedunde inheemse stammen van Arowakken, Karaïben en Trio's leven echter nog steeds voort in over het algemeen kleine gemeenschappen in Suriname (en sinds kort ook in Nederland).
Een gangbare indeling is die naar beneden- en bovenlandse indianen.

De benedenlandse zijn zij die een brede strook langs de kust bewonen, namelijk de Arowakken en de Karaïben. Tot de bovenlandse indianen behoren verschillende groepen waarvan de drie voor Suriname meest bekende de Wajana, de Akurio en de Trio zijn.

De Wajana wonen in het zuidoosten langs de Lawa- en de Tapanahoni en de Sipaliwini en de Akurio wonen voornamelijk in een van de Trio-dorpen.
Daarnaast zijn er enkele meer of minder aan de Trio verwante kleinere groepen die zich in de grensgebieden met Brazilië en Guyana ophouden en waarvan vertegen woordigers zich eveneens in één der Trio-dorpen hebben gevestigd.

Ook voor de Surinaamse bovenlandse indianen geldt dat zij regelmatig de grens overschrijden, maar hun thuisbasis toch in Suriname hebben.
Het totaal aantal indianen in Suriname bedraagt ca. 12.000 waarvan zo'n 10.000 gerekend kunnen worden tot de benedenlandse en 2.000 tot de bovenlandse indianen.

Een van de vooral door het toerisme bekendere dorpen is Palumeu aan de Tapanahonirivier.
Palumeu heeft circa 200 inwoners, bestaande uit Trio's, Wajana's en nog een enkele Akurio.
In de jaren zestig van de vorige eeuw werd het Surinaamse binnenland ontsloten door de aanleg van talrijke kleine vliegveldjes.
Daarmee kwamen ook de zending, de medische zending en het onderwijs in versneld tempo op de bovenlandse indianen af. En vervolgens het toerisme.
Dit alles heeft veel invloed gehad op de traditionele levenswijzen van de indianen.

Zo zijn bijvoorbeeld onder invloed van de zending de broek en de rok geïntroduceerd.
Ook vele kunst- en cultuuruitingen zijn aan het verdwijnen of veranderen onder
westerse invloeden.
En zoals overal zijn het ook hier de jongeren die daar het meest gevoelig voor zijn en zich
relatief snel aanpassen.
Zij zijn het ook die hun dorp makkelijk verlaten voor een trip naar de stad.
Bij terugkeer stijgen zij bij hun leeftijdgenoten in aanzien; zij hebben wat van de wereld gezien.


Van de oorspronkelijke cultuur is vaak alleen nog iets terug te zien in de vorm van culturele feesten welke speciaal voor toeristen worden gehouden.
De spijkerbroek maakt dan weer even plaats voor de rode lendendoek.
Tegelijkertijd moet echter vastgesteld worden dat er de laatste jaren een duidelijke waarneembaar bewustwordingsproces op gang gekomen is van de waarden van het eigen culturele erfgoed.

bron: Suriname kalender 2002

HET LIED VAN KUNAWARUKU OVER MENSENETENDE VREEMDELINGEN

Trio- en Wajana-indianen hebben een rijke orale traditie. Mythen vormen min of meer de basis van de cultuur. Men haalt mythen aan om bepaalde zaken te verduidelijken.
Het Trio lied van Kunawaruku in de linkerkolom dat is ontstaan nadat een vliegtuig laag over een dorp heen was gevlogen, laat zien dat inheemse liederen niet uitsluitend uit eeuwenoude tradities worden overgeleverd